Nasza historia
Stockholm Culture Awards celebrują wybitne osiągnięcia w sztuce i kulturze, honorując osoby w dwunastu dziedzinach, których praca wzbogaca życie kulturalne i promuje doskonałość w ich dziedzinach. Nagrody mają na celu wzmocnienie roli Sztokholmu jako międzynarodowego centrum kultury, wiedzy i wymiany artystycznej.
Zaczęło się cztery dekady temu, od czterech studentów próbujących ocalić kilka kamieni.
W 1983 roku czterej członkowie Stockholms nation na Uniwersytecie w Uppsali (Rikard Högberg, Sverker Littorin, Hans Wernstedt i Hans von Gaffron) założyli Föreningen Stockholmskultur, niewielkie stowarzyszenie poświęcone kulturze i historii Sztokholmu. W ciągu kilku lat przekształciło się ono w fundację, Stiftelsen Stockholmskultur. To właśnie ta fundacja prowadzi dziś Stockholm Culture Awards.
Przełomowa, wczesna kampania stowarzyszenia miała miejsce jesienią 1988 roku, na polach na południowy zachód od Norrköping. W Herrebro, w parafii Borg, znajduje się jedno z najgęstszych skupisk rytów naskalnych z epoki brązu w północnej Europie: ponad 6000 wizerunków na około 300 powierzchniach skalnych, krajobraz, który archeolodzy stawiają na równi z Tanum w Bohuslän. 28 października 1988 roku władze zdecydowały poprowadzić nową autostradę E4 przez ten teren. Plan zakładał wysadzenie w powietrze płyty skalnej z około pięćdziesięcioma wizerunkami.
Stockholmskultur zareagowało w ciągu kilku dni. 4 listopada zorganizowało przed siedzibą Riksantikvarieämbetet w Sztokholmie legalną pikietę, protestując przeciwko wysadzeniu w powietrze liczących 3000 lat rytów naskalnych. Jego organizatorem był Rikard Högberg. Dziewięć dni później członkowie stowarzyszenia demonstrowali na samych skałach, ubrani w zwierzęce skóry, pod transparentem z napisem “Stop dewastacji naszego dziedzictwa kulturowego.” Rikard Högberg powiedział lokalnej prasie, że wysadzenie rytów w powietrze byłoby jak zburzenie przez Greków Partenonu pod budowę pizzerii.
Stowarzyszenie nie było w tym odosobnione. Ten sam pogląd podzielali dziennikarze, artyści, pewien rzeźbiarz, wojewódzka federacja ochrony zabytków oraz własny szef działu zabytków w Riksantikvarieämbetet. Ale to sztokholmskie stowarzyszenie liczące około dziewięćdziesięciu członków było najgłośniejszym i najbardziej teatralnym głosem w tej sprawie. W ciągu tygodnia zarząd dróg uznał zmianę przebiegu trasy za wykonalną, a wojewoda ogłosił, że ryty są “już uratowane.” Autostradę E4 przesunięto. Każdy, kto jedzie nią dzisiaj, mija Herrebro, nie wiedząc, jak blisko było, by ryty zamieniły się w gruz.
Fundacja trzyma się tego wzorca od tamtej pory: dziedzictwo chronią ludzie, którzy się angażują. W 2000 roku jej przewodniczący znalazł się wśród szwedzkich darczyńców, którzy sfinansowali granitowy pomnik na miejscu szwedzkiego miasta Nyen, leżącego u ujścia rzeki Ochta. Miasto istniało tam, gdzie dziś stoi Sankt Petersburg, aż do 1703 roku.
Późniejsza działalność fundacji przeszła od protestu do uznania. Od 2010 roku Stockholm Culture Awards honorują osiągnięcia w dwunastu dziedzinach, od muzyki klasycznej i opery po architekturę, film, matematykę i nauki humanistyczne. Ceremonie odbywały się w Pałacu Królewskim, w Błękitnej Sali sztokholmskiego ratusza, w Riddarhuset w Sztokholmie i Helsinkach oraz w Pałacu barona Banéra (Odd Fellow-huset).
Dziedzictwo chronią ludzie, którzy się angażują
Sztuka naskalna, budynki i pomniki nie chronią się same. Szwedzkie prawo zapewnia stanowiskom archeologicznym silną ochronę, ale planowanie infrastruktury pozostaje tym, co badacze nazywają „problemem złośliwym”: każdy projekt drogowy, kolejowy i mieszkaniowy waży dziedzictwo kulturowe wobec budżetów, terminów i konkurujących dóbr publicznych. Szwedzkie przypadki w poniższych źródłach wskazują ten sam kierunek. Wyniki rzadko zależą wyłącznie od opinii ekspertów; zależą od tego, czy społeczność zmobilizuje się na czas.
Herrebro to podręcznikowy przykład. Fachowcy stali po właściwej stronie, ale decyzja drogowa została podjęta po cichu lata wcześniej i miała zostać zrealizowana, zanim ktokolwiek poza biurami planowania się o tym dowiedział. Zmieniły to dwa tygodnie publicznej presji. Stockholm Culture Awards istnieją po to, by nagradzać ludzi, którzy wykonują tę pracę (w sztuce, muzyce, nauce) i by dotrzymać pierwotnej obietnicy fundacji: że rzeczy warte zachowania będą miały kogoś, kto za nimi przemówi.
Zarząd
Knyaz Rikard Högberg
Hon. Prof. Sverker Littorin
Sir Hans Wernstedt
Rada Doradcza
Ulf Ekberg
Prof. Piotr J. Senkus
Rady Medalowe
Każdą dziedzinę prowadzi rada wybitnych praktyków, która doradza w sprawie jej medalu.
Kristofer Wåhlander
Jonas Grimås
Jacob Nordangård
Inger Glimmerö Nordangård
Eric Norin
Prof. Emeritus Kjell-Ove Widman
Regina di Rinaldi
Claes Wettebrandt
Jonatan Davidsson
Nathalie Nordquist
W dostojnym towarzystwie
Członkowie rodzin królewskich i cesarskich oraz jedni z najbardziej znanych laureatów dzielili ten wieczór, zarówno podczas samej gali, jak i na spotkaniu w Björndalen, gdzie tegoroczni i dawni laureaci spotykają się z gośćmi.
Crown Prince Shwebomin of Burma
Anders Jarlskog
Sanna Jarlskog
Zarząd ds. Komunikacji
Knyaz Rikard Högberg
Kamil Mazur
Charlotte Carstensen
W prasie
Stockholm Culture Awards i ich laureaci w niezależnych mediach.
Źródła i odniesienia
Bolagsfakta. (n.d.). Stiftelsen Stockholmskultur: Stockholm Culture Awards.
Botwid, K. (2017). Understanding Bronze Age life: Pryssgården (LBA) in Sweden from an artisanal perspective. Lund University.
Cawa Media. (2024, April 27; 2026, May 18). Stockholm Culture Awards.
Folkbladet Östgöten. (1988, November 10 & 14). Reports on the Herrebro rock-carving campaign.
Föreningen Stockholmskultur. (1988, November 4). Application for demonstration permit (Polismyndigheten i Stockholm). SCA archive.
Fredholm, S., Eliasson, I., & Knez, I. (2021). Strategic responses to wicked problems of heritage management. Land, 10(10), 1032.
Hammami, F., & Uzer, E. (2018). Heritage and resistance. International Journal of Heritage Studies, 24(5), 445-464.
Keenan, P. (2015). A space between two worlds: St. Petersburg in the early eighteenth century. Palgrave Macmillan.
Kurisoo, T., et al. (2023). The role of communities in preserving heritage. International Journal of Heritage Studies, 30(1).
Ling, J. (2023). Swedish Rock Art Research Archives. Adoranten, 5-12.
Nelson, M. (2024). The Swedish apparatus of contract archaeology. Current Swedish Archaeology, 31, 155-178.
Norrköpings Tidningar. (1988, November 11). Reports on the friends of the rock carvings.
Petersmonuments.ru. (n.d.). Memorial sign on the site of the Nyenschantz fortress, St Petersburg.
Plevoets, B., & Van Cleempoel, K. (2018). Community initiatives as a catalyst for regeneration of heritage sites. Cities, 78, 128-139.
Ryman, S. (1988, November 2 & 14). Reports on the Östergötland motorway protests. Dagens Nyheter.
Selinge, K.-G. (1988, November 10). Herrebro’s carvings belong in the landscape. Norrköpings Tidningar.
Sorokin, P. (2014). Archaeological research in St Petersburg, Russia. Oxford University Press.
Söderström, U. (2024). Kulturarv som resurs i socialt hållbar stadsutveckling [Doctoral dissertation]. Linnaeus University.
TT (Tidningarnas Telegrambyrå). (1988, October-November). Wire reports on the E4 and the Herrebro carvings. Svenska Dagbladet.
Wessman, A. (2018). Animals on display: rock carvings from Enköping and Norrköping. Current Swedish Archaeology, 26, 189-216.